Szkicować jak szalona, regularnie, obserwując wszystko wokół zaczęłam w Kijowie, na początku lat 90-tych. Tam poznałam, dzięki moim wybitnym nauczycielom (Aleksandr Morozow, Sasza Titow) dyscyplinę szkicowania oraz rysunku. Jestem dumna, że miałam okazję zetknąć się jeszcze z tzw. starą szkołą rysunku.

Szkicowników mam jednak niewiele, zwłaszcza kiedy zestawię ich ilość z 273 szkicownikami-pamiętnikami Józefa Czapskiego, zachowanymi w kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie (a było ich pewnie dwukrotnie więcej, niestety pochłonęła je około wojenna zawierucha).

Kiedy zobaczyłam kilkadziesiąt szkiców w zeszytach Czapskiego (były wystawiane czasowo w Pawilonie Józefa Czapskiego) zatkało mnie z zachwytu. Różnorodność tematyczna – wiadomo, życie; różnorodność technologiczna – ołówek, akwarelka, kredki, pióro, tusz... cuda. No i nieunikniona przy tej ilości „przerobionego” materiału biegłość rysunku – olśniewająca.

Wracam do szkicowania.

„Tylko poprzez częste rysowanie, rysowanie wszystkiego i nieustanne rysowanie odkrywasz pewnego dnia, ku własnemu zdziwieniu, że uchwyciłeś prawdziwy charakter rzeczy” (Camille Pissarro)

Są takie momenty, że aż zatyka człowieka z zachwytu. Mnie zatkało ponad 30 lat temu, kiedy usłyszałam po raz pierwszy o włoskim artyście Giorgio Morandim i zobaczyłam w albumie jego prace.

A w ubiegłym roku, 2025, miałam ogromną przyjemność i szczęście zobaczyć część z nich na żywo, na wystawie w warszawskiej Galerii Zachęta. Wspaniała kultura malarska, konsekwencja, harmonia, zestawienia barw i form – oto za co ciągle podziwiam sztukę Giorgio Morandiego. Chciałabym kiedyś odwiedzić jego pracownię – mieszkanie w Bolonii.

Podobnej wagi zachwyt przeżyłam na ogromnej, zupełnie innej charakterem wystawie monograficznej Pietera Bruegla w Kunsthistorisches Museum (KHM) w Wiedniu w 2018 roku. Niesamowite było nie tylko zobaczyć niemal wszystkie dzieła Bruegla w jednym miejscu, ale także oglądać je na ekranach w gigantycznym powiększeniu. Tak, słusznie ta wystawa została uznana za historyczne i absolutnie wyjątkowe wydarzenie kulturalne.

Pierwsze były balkony. A potem… płynnie od balkonów moja fascynacja architekturą Kijowa przesunęła się na fasady domów i przejścia, bramy. Niesamowicie piękne ściany kijowskich kamienic, à la barokowe zdobienia, gzymsy, detale. Bramy miejskich kamienic zapraszały, ale samo przejście intrygowało mnie najbardziej. Przejście prowadziło na podwórko, a tam niekiedy widać było następne przejście w kolejnym budynku.

Och, co za temat!
Uchwycić światło głaskające bramę od środka, tajemnicę tego, co schowało się dalej. Co za szczęście, że był to jeszcze czas bez szlabanów, zasieków w mieście (i z mniejszą ilością samochodów).

Kijów więc znowu był pierwszy, potem kolejne miasta odsłaniały przede mną urodę swoich bram i zaułków. Malowałam więc bramy z Wilna, Lublina, Krakowa, Katowic, Chrzanowa, potem architekturę niemieckich miast: Otterndorfu i Stade oraz francuskiego Lyonu.

Przejścia i bramy podczas malowania nabierały też nowych znaczeń i metafor; stawały się przejściem między tym, co znane i widoczne, a tym, co ukryte, pomiędzy światłem a cieniem, dobrem a złem.

Teraz wracam po przerwie do malarstwa i zacieram z radością ręce, bo tyle pięknych miejsc do namalowania przede mną! Wkrótce opowiem, które niezwykłe miasto zostało moją pierwszą wielką inspiracją po latach.

Tak pisałam o Balkonach Kijowa w marcu 2000 roku:

„Człowiek, związany emocjonalnie z danym miejscem, nosi w sobie jego obraz, a określone drobne "migawki" w podświadomości tworzą niepowtarzalny i osobisty portret miasta. Podobnie było u mnie z Kijowem. W porównaniu z moim rodzinnym Krakowem, który pokryty patyną czasu, utrzymany jest w kolorze sepii, zgaszonych brązów i szarości - Kijów zaskakiwał jaskrawymi kolorami ścian domów, ornamentami, barwną szachownicą zabudowanych balkonów w nowych domach, bądź samotnością niektórych balkonów na tle wielkiej ściany w budownictwie starszej daty. Elewacje tutejszych budynków zwracały moją uwagę swoją "innością", nawet egzotyką. (…)

Minęło kilka lat, zanim te odczucia przerodziły się w konkretny pomysł nadania im materii malarskiej.
Cykl obrazów "Balkony Kijowa" to przedstawienie moich wrażeń, wynikających ze zdumienia i zachwytu nad estetyką wybranych elementów architektury monumentalnego miasta Kijowa. Wzrusza mnie ich piękno, choć niekiedy wynika ono z obiektywnej brzydoty, zniszczeń, przemalowań, zadrapań, czy absurdalnych wręcz (z punktu widzenia architekta) zestawień form. Józef Czapski tak pisał o podobnym uczuciu:
"To ten sam zachwyt samotny, nieoczekiwany, poczucie, że my jedni widzimy cud piękności niepowtarzalny, który w oczach innych jest albo zupełnie niezauważalny, albo - co gorzej - śmieszny."

Wolę biały od czarnego. Słońce od księżyca. Wolę psa od kota. Lepsza cisza od hałasu. Piękniejszy barok od renesansu. Lato od zimy. I wysokie, wygodne samochody od niskich, niewygodnie płaskich. Za to wolę niskie obcasy od wysokich. Odkąd pojawiły się możliwości (chna w sklepach w latach 80-tych), zaczęłam być ruda.

W dzieciństwie nie lubiłam koloru różowego ani niebieskiego. Wiadomo - jesli chodzi o ubranie, nie wybrzydzało się, trzeba było chodzić, w czym było. Babcie szyły sukienki, robiły na drutach, potem - pewnie już w wieku 13 lat szyłam sobie sama, dziergałam różne rzeczy, robiłam patchworkowe spódnice, swetry, torebki, farbowałam tkaniny. Rodzice dawali nam wolność tworzenia i np. w pokoju, w którym mieszkałam z młodszą siostrą, mogłyśmy malować po ścianach - raz był to smok, a potem namalowany ceglany mur. To było super. Jednak nie znaczyło to róbta co chceta, były ramy, wiadomo było, co komu wolno i kiedy.